Chương trình hạt nhân Iran do Mỹ khơi mào - Doanh Trí

Chương trình hạt nhân Iran do Mỹ khơi mào

Mỹ luôn phản đối Iran trở thành cường quốc hạt nhân, nhưng chính Washington đã mang hạt nhân đến Tehran hơn nửa thế kỷ trước.

Iran ngày 6/11 bắt đầu bơm khí uranium vào các máy ly tâm ở nhà máy Fordow, đánh dấu một bước tiến mới trong chương trình hạt nhân vốn bị Mỹ phản đối quyết liệt. Tuy nhiên, chính Mỹ lại là nước đã đem công nghệ hạt nhân tới cho Iran, giúp nước này thực hiện chương trình hạt nhân có tuổi đời còn nhiều hơn cả cựu tổng thống Obama.

"Chương trình hạt nhân của Iran đã có từ 1957 và được Mỹ tài trợ với một lò phản ứng nghiên cứu 5 megawatt hiện vẫn đang hoạt động bình thường ở Tehran", Ali Vaez, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho biết.

Mỹ xây dựng lò phản ứng hạt nhân đó vào năm 1967 tại đại học Tehran, đồng thời cung cấp nhiên liệu cho lò phản ứng là uranium được làm giàu cấp độ vũ khí.

Đây là một phần trong chương trình "Nguyên tử vì Hòa bình" của cựu tổng thống Dwight D. Eisenhower, sáng kiến đưa các công nghệ hạt nhân dân sự đến nhiều quốc gia nhằm thuyết phục họ không theo đuổi chương trình hạt nhân quân sự.

Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower phát biểu về chương trình Nguyên tử vì Hòa bình tại Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc năm 1953. Ảnh: NPR.

Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower phát biểu về chương trình "Nguyên tử vì Hòa bình" tại Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc năm 1953. Ảnh: NPR.

Những quốc gia được hưởng lợi từ chương trình này gồm có Israel, Ấn Độ, Pakistan và Iran, khi đó dưới sự trị vì của Vua Mohammad Reza Pahlavi, người nhận được sự hậu thuẫn của Mỹ.

Theo chương trình này, các nước tham gia nhận được một lò phản ứng hạt nhân nhỏ và nguồn nhiên liệu cho lò phản ứng. Iran khi đó có đủ tiềm lực tài chính để khai thác các kiến thức về công nghệ hạt nhân đầy mới mẻ vừa được Mỹ trang bị và phát triển đội ngũ nhà khoa học.

Chính quyền vua Pahlavi đã chi trả học phí cho hàng chục sinh viên Iran đến Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) của Mỹ để học về kỹ thuật hạt nhân trong giai đoạn giữa thập niên 1970, MIT cho biết.

Phần lớn những người này sau đó về nước và trở thành nòng cốt cho chương trình hạt nhân Iran. Đó cũng là lúc Mỹ cảm thấy rằng họ dường như đã mắc sai lầm. Họ lo sợ Iran tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân.

Các nhà ngoại giao Mỹ từ cuối thập niên 1970 bắt đầu đàm phán nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, vua Pahlavi kiên quyết tuyên bố Iran có quyền sở hữu năng lượng hạt nhân như mọi quốc gia khác. Sau đó, Iran đã ký các hợp đồng xây dựng nhà máy hạt nhân với Tây Đức và Pháp.

Sau khi vua Pahlavi bị lật đổ năm 1979 và một chính quyền Hồi giáo mới do Lãnh tụ tối cao Ruhollah Khomeini lãnh đạo được lập ra, chương trình hạt nhân của Iran không được chế độ mới coi trọng. Khomeini từng nói rằng các nhà máy hạt nhân ở Bushehr nên được sử dụng làm kho chứa lúa mì và tuyên bố từ bỏ các chương trình năng lượng hạt nhân tốn kém ở Iran, nơi có trữ lượng dầu mỏ lớn.

Tuy nhiên, mọi chuyện thay đổi trong thập niên 1980, khi Iran tham gia cuộc chiến khốc liệt với nước láng giềng Iraq do Saddam Hussein lãnh đạo. Trong cuộc chiến, không quân Iraq liên tục dội bom vào cơ sở hạt nhân đang ngừng hoạt động ở Bushehr.

Cuộc chiến kéo dài từ năm 1980 đến 1988 đã khiến Iran rơi vào tình trạng thiếu điện nghiêm trọng. Cuối cùng, các lãnh đạo Iran đã quyết định tái khởi động chương trình hạt nhân, dù nguyên nhân chính xác không được nêu ra.

Điều này đã khiến nhiều nước quan ngại về khả năng Iran sẽ phát triển vũ khí hạt nhân, song Tehran liên tục phủ nhận cáo buộc này. Trong những năm đầu thập niên 2000, Iran đã đề nghị thảo luận về tương lai của chương trình hạt nhân nước này, thậm chí đã đạt được một thỏa thuận với các cường quốc châu Âu. Tuy nhiên, Mỹ từ chối ký thỏa thuận đó.

Sau khi nỗ lực đạt được một thỏa thuận thất bại, Iran bắt đầu xây dựng hàng nghìn máy ly tâm, được dùng để làm giàu uranium.

Cựu tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad, người đắc cử năm 2005, kiên quyết theo đuổi chương trình hạt nhân, ngay cả khi người dân bắt đầu phản đối và kinh tế lao dốc mạnh, làm bùng phát nhiều cuộc biểu tình.

Khi những nỗ lực đàm phán với Ahmadinejad năm 2010 của chính quyền cựu tổng thống Obama thất bại, Mỹ và các cường quốc khác đã tăng cường thêm các lệnh trừng phạt Iran.

Đến khi Tổng thống Hassan Rouhani lên nắm quyền năm 2013, các nhà ngoại giao Iran mới bắt đầu các cuộc đàm phán kín với Mỹ. Nhà ngoại giao Mỹ William Burns, hiện là chủ tịch Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, đã dẫn đầu phái đoàn Mỹ trong các cuộc đàm phán bí mật, cho rằng "đó là thời điểm thích hợp nhất để thỏa hiệp".

Hồi tháng 7/2015, Iran đã ký một thỏa thuận hạt nhân với nhóm P5+1 gồm Mỹ, Pháp, Đức, Anh, Nga và Trung Quốc, có tên Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA). Theo thỏa thuận, Iran đồng ý hạn chế làm giàu uranium dưới sự giám sát của Liên Hợp Quốc để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.

Khi đó, các doanh nghiệp nước ngoài nhanh chóng ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với Iran, đáng chú ý nhất là các hợp đồng bán máy bay của Airbus và Boeing trị giá hàng tỷ USD.

Tổng thống Iran Hassan Rouhani thăm nhà máy hạt nhân Bushehr hồi năm 2015. Ảnh: AP

Tổng thống Iran Hassan Rouhani thăm nhà máy hạt nhân Bushehr hồi năm 2015. Ảnh: AP.

Tuy nhiên, đến tháng 5/2018, Trump đơn phương rút khỏi JCPOA vì cho rằng thỏa thuận này không đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và sự can thiệp của nước này vào các xung đột trong khu vực.

Quyết định của Trump đã cản trở các thỏa thuận thương mại được mong chờ trước đó và giáng một đòn mạnh mẽ vào nền kinh tế vốn suy yếu của Iran. Kể từ đó, chính quyền Trump liên tục tuyên bố rằng bất kỳ quốc gia nào nhập khẩu dầu thô của Iran sẽ phải đối mặt với các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Sau khi Mỹ rút khỏi JCPOA, Iran liên tục phá vỡ các cam kết hạt nhân trong thỏa thuận. Hồi tháng 7, Tehran đã "vượt rào" hạn mức 300 kg uranium dự trữ và tăng mức làm giàu lên tới 4,5%. Iran cho biết rằng nước này đã tăng sản lượng uranium làm giàu thấp từ 450 gram/ngày lên 5 kg/ngày.

Gần đây, Tehran tuyên bố rằng nước này đang sở hữu hơn 500 kg uranium làm giàu thấp, trước khi tái khởi động các máy ly tâm ở Fordow.

Iran khẳng định đây là động thái nhằm "thúc ép các cường quốc châu Âu và các đối tác thương mại tìm một giải pháp toàn diện cho Iran chứ không phải để phá hoại thỏa thuận". Rouhani gần đây cảnh báo rằng Iran có thể sẽ tiếp tục phá vỡ các cam kết hạt nhân vào tháng 1/2020 nếu như châu Âu không giúp nước này xuất khẩu dầu mỏ.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng việc Iran liên tục phá vỡ thỏa thuận hạt nhân có thể "phản tác dụng". Chuyên gia Feraydoune Majlesi tại Tehran cho biết ông lo ngại rằng những động thái quyết liệt của Iran có thể đẩy các lãnh đạo châu Âu về phía Mỹ.

 

"Trong chính sách đối ngoại, chúng ta cần phải cho đi thì mới được nhận lại. Iran đang sử dụng các biện pháp đe dọa và liên tục đưa ra 'tối hậu thư'. Việc liên tục phá vỡ các cam kết của thỏa thuận hạt nhân sẽ không đem lại lợi ích quốc gia cho Iran", Majlesi nói.

Quốc Hưng (Theo AP, NPR)     vnexpress.net

Duy Tan Tuyen Sinh 2019

Tin liên quan

Đột phá khoa học hay ‘thời kỳ đen tối’?

Đột phá khoa học hay ‘thời kỳ đen tối’?

Công nghệ chỉnh sửa gene (CRISPR/Cas9) là công cụ cho phép các nhà nghiên cứu kiểm soát gene nào được biểu hiện (trội) ở thực vật, động vật và cả con người, cũng như xóa các tính trạng xấu và thêm các tính trạng tốt vào bộ gene. Điều quan trọng là CRISPR cho phép thực hiện các chỉnh sửa trên nhanh hơn và chính xác hơn mọi kỹ thuật trước đây, theo trang VOX.

Tiết lộ lý do thực sự khiến Thượng đỉnh Mỹ-Triều thất bại

Tiết lộ lý do thực sự khiến Thượng đỉnh Mỹ-Triều thất bại

Các cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta và James Mattis đã tiết lộ về lý do thực sự khiến các cuộc gặp Thượng đỉnh Mỹ-Triều thất bại. Theo đó, nguyên nhân khiến các hội nghị này thất bại là do Mỹ thiếu sự chuẩn bị và không có sự hợp tác với các đồng minh. "Nếu Tổng thống chịu ngồi xuống với một nhà lãnh đạo khác, ông ấy sẽ được chuẩn bị tốt hơn về việc đâu là những vấn đề liên quan và chúng ta sẽ nhất trí những điều gì trong thỏa thuận", Cựu Giám đốc CIA và cũng là cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Obama Panettta nhận định khi được hỏi về các cuộc trao đổi giữa ông Kim và ông Trump.

Ông Trump kêu gọi Ngân hàng Thế giới không cho Trung Quốc vay tiền

Ông Trump kêu gọi Ngân hàng Thế giới không cho Trung Quốc vay tiền

Tổng thống Donald Trump ngày 6/12 kêu gọi Ngân hàng Thế giới (WB) dừng việc cho Trung Quốc vay tiền.... Lời kêu gọi này được nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra chỉ một ngày sau khi WB thông qua một kế hoạch cấp vốn vay cho Bắc Kinh, bất chấp sự phản đối của Washington. Theo hãng tin Reuters, vào hôm 5/12, WB nhất trí cho Trung Quốc vay lãi suất thấp số tiền từ 1-1,5 tỷ USD mỗi năm trong thời gian đến tháng 6/2025. Kế hoạch này được đưa ra theo hướng "giảm dần" mức cho vay đối với Trung Quốc từ mức bình quân mỗi năm của 5 năm qua là 1,8 tỷ USD.

Chai lọ, rác thải nhựa tại Đài Loan được tái chế như thế nào

Chai lọ, rác thải nhựa tại Đài Loan được tái chế như thế nào

Mô hình quản lý xử lý rác có chính quyền giám sát và sự tham gia của nhà sản xuất đã giúp Đài Loan tái chế 50% lượng rác thải. Trong khi Việt Nam đang thực hiện những bước đi đầu tiên trong việc tăng cường trách nhiệm nhà sản xuất về quản lý chất thải, Đài Loan đã thực hiện công cuộc này 30 năm và có sự tham gia từ phía chính quyền, doanh nghiệp sản xuất và cả người dân.

Bất chấp thời điểm nhạy cảm, Trung Quốc bất ngờ tuyên bố miễn thuế cho đậu nành và thịt lợn Mỹ

Bất chấp thời điểm nhạy cảm, Trung Quốc bất ngờ tuyên bố miễn thuế cho đậu nành và thịt lợn Mỹ

Động thái của Bắc Kinh diễn ra khi chỉ còn hơn một tuần nữa là hạn đánh thuế bổ sung với 160 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc của Mỹ có hiệu lực. Hôm 6/12, Trung Quốc bất ngờ tuyên bố sẽ đưa đậu nành và thịt lợn Mỹ khỏi danh sách đánh thuế. Động thái này được xem là động lực tích cực cho cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhất là trong bối cảnh Bắc Kinh và Washington liên tục khẩu chiến vì các vấn đề liên quan tới Hồng Kông và Tân Cương. Ủy ban Thuế quan của Chính phủ Trung Quốc cho biết một số giao dịch mua đậu nành và thịt lợn từ Mỹ sẽ không bị áp thuế nhập khẩu. Trước đó, các mặt hàng này bị đưa vào diện đánh thuế đáp trả sau khi Mỹ áp thuế nhập khẩu lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Trung Quốc. Quyết định mới nhất của Trung Quốc được xem là bất ngờ bởi Mỹ sẽ đánh thuế bổ sung 15% với 160 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào ngày 15/12 nếu như hai nước không đạt được thỏa thuận thương mại. Hiện tại, các vấn đề liên quan tới Hồng Kông và Tân Cương đang khiến cuộc đàm phán trở nên khó khăn hơn dù cả Mỹ và Trung Quốc đều bày tỏ sự lạc quan. Trong cuộc họp báo hôm 5/12, Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Gao Feng một lần nữa nói rằng nếu đôi bên đồng ý cho một thỏa thuận thương mại tạm thời, các khoản thuế nên được giảm theo quy định. Về phần mình, phía Mỹ nhiều lần cho biết đàm phán thương mại đang tiến triển tốt bất chấp những khác biệt giữa chính quyền hai nước về một số vấn đề ngoài thương mại. Bắc Kinh đang áp dụng mức thuế 25% với đậu nành và thịt lợn nhập khẩu của Mỹ kể từ tháng 7/2018 nhằm đáp trả động thái Mỹ đánh thuế hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc. Thặng dư thương mại, đánh cắp và ép buộc chuyển giao tài sản sở hữu trí tuệ được xem là những nguyên nhân chính dẫn tới cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nói về động thái mới nhất của Bắc Kinh, Liu Weidong, một chuyên gia về các vấn đề Trung Quốc – Mỹ của Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng, việc miễn thuế là động thái nhằm tăng cường niềm tin của ngành nông nghiệp và nông dân Mỹ. Trong bối cảnh nông dân Mỹ tiếp tục ủng hộ lập trường của Tổng thống Donald Trump về cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, việc Bắc Kinh miễn thuế với đậu nành và thịt lợn cho thấy họ sẵn sàng đàm phán dù những nghi ngại về một thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 ngày càng tăng lên. Tuy nhiên, không thể xác định việc Trung Quốc miễn thuế cho nông sản Mỹ sẽ kéo dài tới lúc nào. Trong trường hợp Mỹ đánh thuế bổ sung với hàng hóa Trung Quốc vào ngày 15/12, Bắc Kinh chắc chắn sẽ đáp trả. Trong trường hợp đó, tương lai một thỏa thuận thương mại sẽ ngày càng trở nên bất định. Bất chấp những lời lẽ gay gắt, thỏa thuận thương mại tiếp tục là "cửa sáng"? Linh Anh

Tương lai của kinh tế số tại Việt Nam nhìn từ thương vụ hợp tác giữa SHB và Amazon /N.Toàn - T.Anh

Tương lai của kinh tế số tại Việt Nam nhìn từ thương vụ hợp tác giữa SHB và Amazon /N.Toàn - T.Anh

Cú bắt tay của gã khổng lồ Amazon với T&T và SHB được kỳ vọng sẽ giúp thương hiệu Việt, doanh nghiệp Việt vươn xa hơn trên thị trường quốc tế. Ngày 4/12/2019, tại Hội nghị Thương mại điện tử xuyên biên giới với chủ đề Vươn mình ra biển lớn tổ chức ở TPHCM, Tập đoàn Amazon đã chính thức công bố Tập đoàn T&T Group là đối tác chiến lược, SHB là đối tác tài chính ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam trong hỗ trợ thanh toán và nghiệp vụ cho các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu.