Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress - Doanh Trí

Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress

Có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn khá mơ hồ.

Ông Giản Tư Trung, Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, chia sẻ quan điểm về triết lý giáo dục. 

Một lần, khi đứng lớp giảng chuyên đề “Bàn về sự học”, một học viên bỗng hỏi tôi đầy băn khoăn: “Trong thời buổi bây giờ, em không biết phải dạy con em thành con người ra sao và không biết nhà trường nào có triết lý giáo dục rõ ràng cho con em học đây? Trường công thì có quá nhiều vấn đề, trường tư thì sợ họ chạy theo lợi nhuận, mà trường quốc tế thì lại sợ con mình nó thành… con Tây mất!”.

Những câu hỏi tương tự như thế tiếp tục được đặt ra cho tôi nhiều lần nữa, trong nhiều dịp khác nhau. Đại để giờ không biết dạy con ra sao, dạy trò như thế nào, mỗi trường mỗi kiểu, mỗi thầy mỗi cách, còn mình cũng có kiểu của mình.

Tôi đã trả lời bằng một câu hỏi “Theo anh chị, dạy con để làm gì?”. Họ trả lời “Để làm người”. Tôi hỏi lại “Thế làm người là làm gì?”. Hầu như ai cũng lúng túng và không trả lời được.

Điều đó khiến tôi nhận ra rằng, đã có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người, “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn còn là cái gì đó khá mơ hồ.

Theo tôi, đi tìm triết lý giáo dục chính là trả lời ba câu hỏi sau: Thế nào là con người? Chúng ta muốn tạo những con người như thế nào? Làm thế nào để tạo ra những con người như vậy?

Câu hỏi dạy con, dạy trò hay chọn trường ở trên thực chất là nỗi trăn trở về câu chuyện: Chân dung con người mà chúng ta muốn tạo ra trong nền giáo dục này rốt cuộc sẽ là gì, cụ thể như thế nào?

Mỗi người, mỗi nhà, mỗi trường, mỗi quốc gia đều có thể mô tả “chân dung” ấy theo kỳ vọng, nhận thức và cách thức của riêng mình. Cá nhân tôi cho rằng, con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Nhân tính” là những đặc trưng văn hóa để phân biệt con người với “con khác”, phân biệt con người với những giống loài khác; khiến con người trở nên khác với muông thú, cỏ cây và máy móc. Đó phải là nhân quyền, nhân bản, nhân văn; là những giá trị có tính phổ quát và trường tồn, được nhân loại tiến bộ cùng chia sẻ như là “tự do, bình đẳng, bác ái”, hay “chân, thiện, mỹ”, chứ không bị giới hạn hay chi phối bởi những góc nhìn của quốc gia, chủng tộc, tôn giáo hay thời đại.

Chúng ta suốt ngày răn dạy con trẻ “học để làm người”, nhưng rốt cuộc “làm người” là… làm gì? Nếu một ngôi trường khiến con trẻ trở thành người dối trá để đạt được thành tích, hay vô cảm với nỗi đau của đồng loại thì liệu ta có thể tin tưởng vào “nhân tính” của ngôi trường ấy chăng!?

Con người với nhân tính, quốc tính và cá tính là đích đến của giáo dục.

Con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Cá tính” lại chính là bản thể của mình; là “bề trên” (đức tin), “bề trong” (phẩm giá) và “bề ngoài” (tính cách) của riêng mình; là thứ để phân biệt mình với người khác, khiến mình khác với đồng loại của mình; là cái mà chúng ta muốn đề cập đến khi thốt lên “Tôi muốn được là chính mình!”, “Tôi muốn được sống đúng với lòng mình!”.

Lâu nay chữ “cá tính” thường được hiểu theo nghĩa là một nét dị biệt khác người, cũng như chữ “tự do” hay được hiểu là “muốn làm gì thì làm”. Nhiều cha mẹ ngày nay sẵn sàng cày cuốc sớm hôm để đáp ứng mọi nhu cầu của con, cho con vào những ngôi trường học phí cao chót vót, nơi con “thoải mái thể hiện cá tính không sợ bị ai la rầy”.

Nhưng rồi vẫn có không ít đứa trẻ lớn lên trong sự nổi loạn, hoang mang đi tìm chính mình. Bởi lẽ, cá tính nếu không được xây dựng trên nền tảng của nhân tính thì sẽ trở thành… “quái tính”, cũng như tự do không có văn hóa sẽ trở thành thứ tự do hoang dã. Bởi lẽ, muốn “được là mình” thì trước hết cần “được là người” cái đã.

“Quốc tính” được cấu thành bởi “dân tính” và “tộc tính”. “Dân tính” tức là “năng lực làm dân”, là dân quyền. Còn “tộc tính” có thể được hiểu là “hồn cốt dân tộc”, căn tính quốc gia; là tâm thức về gốc gác; là nếp sống của gia tộc, dòng tộc, sắc tộc; là “cái neo văn hóa” của mình trong “chốn năm châu”.

Một đứa trẻ có cha mẹ Việt, sinh ra và lớn lên trên đất Việt, nhưng lại không rành tiếng Việt lắm, thường chỉ thích ăn đồ Tây, không quan tâm cội nguồn dân tộc Việt, ít có nét văn hóa Việt nào trong người thì liệu có thể được coi là một “người Việt”? Nghe có vẻ lạ lùng, nhưng trên thực tế đang tồn tại không ít trường hợp như thế, như anh học viên của tôi đã mô tả là “con mình thành con Tây” (dù vẫn chỉ là “da vàng mũi tẹt”).

Thế nhưng, trong tính cách của dân tộc nào, bao giờ cũng có cả cái tốt lẫn cái xấu, có cả hủ tục lẫn mỹ tục, vậy thì sẽ lấy cái gì để minh định đâu là “quốc tính” mà ta nên giữ và nên bỏ? Chẳng hạn, từng xảy ra tranh cãi về chuyện chém lợn ở làng Ném Thượng (Bắc Ninh). Nghi lễ ấy đã tồn tại hơn 800 năm, lẽ nào không xứng đáng là “quốc tính”? Nhưng liệu “quốc tính” của người Việt có máu me và bạo lực như thế!?

Từ ví dụ đó, có thể thấy “quốc tính” trong giáo dục cũng cần được xây dựng dựa trên nền tảng “nhân tính”. Nói cách khác, “nhân tính” sẽ là một màng lọc để loại ra những “quốc tính” trái với nó. Một “quốc tính” (dân tính và tộc tính) cho dù ăn sâu bén rễ lâu và sâu đến đâu, nếu đi ngược lại với “nhân tính” sẽ không bao giờ là điều đáng để giữ gìn.

Mọi cải cách giáo dục sẽ lại rơi vào tình trạng sáo mòn và bế tắc, nếu chúng ta (nhà nước, nhà trường, nhà giáo, phụ huynh, học sinh…) không cùng nhau làm rõ được đích đến thực sự của giáo dục là gì. Khi ấy, nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ “điểm số cao” nhưng ít tình người, một thế hệ hoang dã mà thiếu cá tính, một thế hệ người Việt mà không phải người Việt, một thế hệ mang danh “công dân toàn cầu” mà không có “tổ quốc”. Bởi lẽ, “công dân toàn cầu” đúng nghĩa sẽ không chỉ có sức vóc, có chuyên môn, mà còn là những con người rất “nhân loại”, rất “dân tộc”, và cũng rất là “chính mình”.

Thế nên, bất kể sự học hay sự dạy nào cũng cần hướng về đích đến “nhân tính, quốc tính và cá tính”. Bởi lẽ, đó chính là đặc tính của một con người tự do, và cũng là đích đến của một nền giáo dục khai phóng.

Ông Giản Tư Trung hiện là Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, và Phó chủ tịch Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh. Ông cũng là Ủy viên Hội đồng Điều hành của Hội Giáo dục So sánh châu Á (CESA), nhà nghiên cứu hợp tác của Đại học Giáo dục Hong Kong (EdUHK) và là thành viên Hội Nghiên cứu Giáo dục quốc gia Mỹ (AERA).

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã vinh danh ông là "Nhà lãnh đạo trẻ toàn cầu" trong vai trò một “Nhà hoạt động giáo dục” năm 2013.

Giản Tư Trung    vnexpress.net

 

Duy Tan Tuyen Sinh 2018

Tin liên quan

Thêm một phương pháp giáo dục sáng tạo tại Việt Nam

Thêm một phương pháp giáo dục sáng tạo tại Việt Nam

Tổ chức giáo dục Embassy Education vừa chính thức ra mắt tại Việt Nam với mục tiêu ươm mầm và nuôi dưỡng thế hệ trẻ trở thành những đại sứ tương lai, biết gìn giữ giá trị cội nguồn, tự hào về bản sắc Việt trên hành trình khẳng định mình là công dân toàn cầu. Embassy Education là một trong những dự án của Project Zero (PZ) thuộc Trường chuyên ngành giáo dục sau đại học của Đại học Harvard (Hoa Kỳ) lựa chọn để nghiên cứu và phát triển.

190 trường đại học nổi tiếng trên thế giới vừa giới thiệu 900 khóa học trực tuyến miễn phí.

190 trường đại học nổi tiếng trên thế giới vừa giới thiệu 900 khóa học trực tuyến miễn phí.

Trong bảy năm qua, hơn 800 trường đại học đã tạo ra khoảng 10.000 khóa học và tôi đã theo dõi các chương trình trực tuyến MOOC này tại Class Central. Chỉ trong bốn tháng qua, 190 trường đại học đã công bố 600 khóa học trực tuyến miễn phí. Tôi đã biên soạn danh sách dưới đây và phân loại các môn học thành các môn sau: Khoa học Máy tính, Toán, Lập trình, Khoa học Dữ liệu, Nhân văn, Khoa học Xã hội, Giáo dục & Giảng dạy, Y tế & Y học, Kinh doanh, Phát triển cá nhân, Kỹ thuật, Nghệ thuật & Thiết kế, và cuối cùng là Khoa học. Dưới đây là danh sách đầy đủ các khóa học trực tuyến miễn phí mới. Hầu hết trong số này là hoàn toàn tự học, vì vậy bạn có thể bắt đầu dùng chúng một cách thuận tiện.

Bà Nguyễn Thị Sơn Chủ Tịch Hội đồng quản trị Trường THCS, THPT Duy Tân  được nhà nước trao tặng huân chương lao động hạng ba

Bà Nguyễn Thị Sơn Chủ Tịch Hội đồng quản trị Trường THCS, THPT Duy Tân được nhà nước trao tặng huân chương lao động hạng ba

Xin chúc mừng Bà Nguyễn Thị Sơn Chủ Tịch Hội đồng quản trị Trường THCS, THPT Duy Tân - Viện Trưởng Viện Khoa Học Pháp Lý và Kinh Doanh Quốc tế; Phó Giám Đốc Quỹ Học bổng Vừ A Dính được nhà nước trao tặng huân chương lao động hạng ba, đã có thành tích xuất sắc đóng góp tích cực hiệu quả trong việc đóng góp và giáo dục đào tạo bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực trẻ trong các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và đồng bào các dân tộc thiểu số từ năm 1999 cho đến nay. Góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc. Tiếp theo, luôn đồng hành cùng với những nổ lực cải cách giáo dục tiến bộ của thế giới và của chính phủ để tất cả các em học sinh trong cả nước đặc biệt là các em học sinh Trường THCS, THPT Duy Tân có cơ hội tiếp cận với các chương trình đào tạo trực tuyến qua các trang web miễn phí như khanacademy.org và code.org , coursera.org của các tổ chức và các trường đại học học uy tín trên thế giới. Nhằm giúp các em học sinh phát huy khả năng tư duy sáng tạo, khả năng tự học, nâng cao các kỹ năng nghe, nói, viết và ứng dụng công nghệ thông tin dễ dàng tiếp cận với các thông tin kinh tế, khoa học, kỹ thuật mới nhất.

TRÁI ĐẤT NÀY LÀ CỦA CHÚNG MÌNH <br>  Ngọc Bích

TRÁI ĐẤT NÀY LÀ CỦA CHÚNG MÌNH
Ngọc Bích

Đứng trước thảm cảnh thiên tai và hậu quả tàn khốc để lại, vẽ ra một viễn cảnh, một bức tranh trái đất điêu tàn xơ xác, bắt buộc con người ta nghĩ đến một ngày nào đó trong tương lai không xa "trái đất sẽ thế nào, ra sao khi nơi đó vắng bóng người, rừng cây, muôn thú?" Đây là vấn đề được các tổ chức quốc tế đặc biệt quan tâm và làm việc miệt mài suốt bao thập niên qua để tìm ra biện pháp cứu lấy trái đất - ngôi nhà chung của mọi sắc dân, cứu lấy bầu khí quản ngày nóng dần lên tệ hại, mà phần lớn do tác động của con người, của mỗi quốc gia với sức ảnh hưởng của nền kinh tế, chính trị, môi trường nguy hại lên khí hậu ra sao.

Thi lớp 10 THPT của Hà Nội sẽ kết hợp tự luận và trắc nghiệm

Thi lớp 10 THPT của Hà Nội sẽ kết hợp tự luận và trắc nghiệm

Phương thức thi vào lớp 10 của Hà Nội sẽ có 2 môn sử dụng hình thức thi tự luận, một môn trắc nghiệm và một kết hợp hai cách này. Ngày 8/10, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) - ông Phạm Quốc Toản thông tin chi tiết về phương thức thi lớp 10 THPT mới, áp dụng từ năm 2019.

Lập tổ tư vấn tâm lý cho học sinh tại trường phổ thông

Lập tổ tư vấn tâm lý cho học sinh tại trường phổ thông

Hoạt động tư vấn tâm lý bao gồm: Phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp đối với học sinh đang gặp khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống, hỗ trợ học sinh rèn luyện kỹ năng sống, tăng cường ý chí, niềm tin, bản lĩnh, thái độ ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội… Một cuộc tư vấn tâm lý-hướng nghiệp tại một trường THPT ở TPHCM. Ảnh: Báo Người Lao động Sở GD&ĐT TPHCM vừa ban hành kế hoạch triển khai công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong các trường phổ thông.