Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress - Doanh Trí

Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress

Có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn khá mơ hồ.

Ông Giản Tư Trung, Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, chia sẻ quan điểm về triết lý giáo dục. 

Một lần, khi đứng lớp giảng chuyên đề “Bàn về sự học”, một học viên bỗng hỏi tôi đầy băn khoăn: “Trong thời buổi bây giờ, em không biết phải dạy con em thành con người ra sao và không biết nhà trường nào có triết lý giáo dục rõ ràng cho con em học đây? Trường công thì có quá nhiều vấn đề, trường tư thì sợ họ chạy theo lợi nhuận, mà trường quốc tế thì lại sợ con mình nó thành… con Tây mất!”.

Những câu hỏi tương tự như thế tiếp tục được đặt ra cho tôi nhiều lần nữa, trong nhiều dịp khác nhau. Đại để giờ không biết dạy con ra sao, dạy trò như thế nào, mỗi trường mỗi kiểu, mỗi thầy mỗi cách, còn mình cũng có kiểu của mình.

Tôi đã trả lời bằng một câu hỏi “Theo anh chị, dạy con để làm gì?”. Họ trả lời “Để làm người”. Tôi hỏi lại “Thế làm người là làm gì?”. Hầu như ai cũng lúng túng và không trả lời được.

Điều đó khiến tôi nhận ra rằng, đã có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người, “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn còn là cái gì đó khá mơ hồ.

Theo tôi, đi tìm triết lý giáo dục chính là trả lời ba câu hỏi sau: Thế nào là con người? Chúng ta muốn tạo những con người như thế nào? Làm thế nào để tạo ra những con người như vậy?

Câu hỏi dạy con, dạy trò hay chọn trường ở trên thực chất là nỗi trăn trở về câu chuyện: Chân dung con người mà chúng ta muốn tạo ra trong nền giáo dục này rốt cuộc sẽ là gì, cụ thể như thế nào?

Mỗi người, mỗi nhà, mỗi trường, mỗi quốc gia đều có thể mô tả “chân dung” ấy theo kỳ vọng, nhận thức và cách thức của riêng mình. Cá nhân tôi cho rằng, con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Nhân tính” là những đặc trưng văn hóa để phân biệt con người với “con khác”, phân biệt con người với những giống loài khác; khiến con người trở nên khác với muông thú, cỏ cây và máy móc. Đó phải là nhân quyền, nhân bản, nhân văn; là những giá trị có tính phổ quát và trường tồn, được nhân loại tiến bộ cùng chia sẻ như là “tự do, bình đẳng, bác ái”, hay “chân, thiện, mỹ”, chứ không bị giới hạn hay chi phối bởi những góc nhìn của quốc gia, chủng tộc, tôn giáo hay thời đại.

Chúng ta suốt ngày răn dạy con trẻ “học để làm người”, nhưng rốt cuộc “làm người” là… làm gì? Nếu một ngôi trường khiến con trẻ trở thành người dối trá để đạt được thành tích, hay vô cảm với nỗi đau của đồng loại thì liệu ta có thể tin tưởng vào “nhân tính” của ngôi trường ấy chăng!?

Con người với nhân tính, quốc tính và cá tính là đích đến của giáo dục.

Con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Cá tính” lại chính là bản thể của mình; là “bề trên” (đức tin), “bề trong” (phẩm giá) và “bề ngoài” (tính cách) của riêng mình; là thứ để phân biệt mình với người khác, khiến mình khác với đồng loại của mình; là cái mà chúng ta muốn đề cập đến khi thốt lên “Tôi muốn được là chính mình!”, “Tôi muốn được sống đúng với lòng mình!”.

Lâu nay chữ “cá tính” thường được hiểu theo nghĩa là một nét dị biệt khác người, cũng như chữ “tự do” hay được hiểu là “muốn làm gì thì làm”. Nhiều cha mẹ ngày nay sẵn sàng cày cuốc sớm hôm để đáp ứng mọi nhu cầu của con, cho con vào những ngôi trường học phí cao chót vót, nơi con “thoải mái thể hiện cá tính không sợ bị ai la rầy”.

Nhưng rồi vẫn có không ít đứa trẻ lớn lên trong sự nổi loạn, hoang mang đi tìm chính mình. Bởi lẽ, cá tính nếu không được xây dựng trên nền tảng của nhân tính thì sẽ trở thành… “quái tính”, cũng như tự do không có văn hóa sẽ trở thành thứ tự do hoang dã. Bởi lẽ, muốn “được là mình” thì trước hết cần “được là người” cái đã.

“Quốc tính” được cấu thành bởi “dân tính” và “tộc tính”. “Dân tính” tức là “năng lực làm dân”, là dân quyền. Còn “tộc tính” có thể được hiểu là “hồn cốt dân tộc”, căn tính quốc gia; là tâm thức về gốc gác; là nếp sống của gia tộc, dòng tộc, sắc tộc; là “cái neo văn hóa” của mình trong “chốn năm châu”.

Một đứa trẻ có cha mẹ Việt, sinh ra và lớn lên trên đất Việt, nhưng lại không rành tiếng Việt lắm, thường chỉ thích ăn đồ Tây, không quan tâm cội nguồn dân tộc Việt, ít có nét văn hóa Việt nào trong người thì liệu có thể được coi là một “người Việt”? Nghe có vẻ lạ lùng, nhưng trên thực tế đang tồn tại không ít trường hợp như thế, như anh học viên của tôi đã mô tả là “con mình thành con Tây” (dù vẫn chỉ là “da vàng mũi tẹt”).

Thế nhưng, trong tính cách của dân tộc nào, bao giờ cũng có cả cái tốt lẫn cái xấu, có cả hủ tục lẫn mỹ tục, vậy thì sẽ lấy cái gì để minh định đâu là “quốc tính” mà ta nên giữ và nên bỏ? Chẳng hạn, từng xảy ra tranh cãi về chuyện chém lợn ở làng Ném Thượng (Bắc Ninh). Nghi lễ ấy đã tồn tại hơn 800 năm, lẽ nào không xứng đáng là “quốc tính”? Nhưng liệu “quốc tính” của người Việt có máu me và bạo lực như thế!?

Từ ví dụ đó, có thể thấy “quốc tính” trong giáo dục cũng cần được xây dựng dựa trên nền tảng “nhân tính”. Nói cách khác, “nhân tính” sẽ là một màng lọc để loại ra những “quốc tính” trái với nó. Một “quốc tính” (dân tính và tộc tính) cho dù ăn sâu bén rễ lâu và sâu đến đâu, nếu đi ngược lại với “nhân tính” sẽ không bao giờ là điều đáng để giữ gìn.

Mọi cải cách giáo dục sẽ lại rơi vào tình trạng sáo mòn và bế tắc, nếu chúng ta (nhà nước, nhà trường, nhà giáo, phụ huynh, học sinh…) không cùng nhau làm rõ được đích đến thực sự của giáo dục là gì. Khi ấy, nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ “điểm số cao” nhưng ít tình người, một thế hệ hoang dã mà thiếu cá tính, một thế hệ người Việt mà không phải người Việt, một thế hệ mang danh “công dân toàn cầu” mà không có “tổ quốc”. Bởi lẽ, “công dân toàn cầu” đúng nghĩa sẽ không chỉ có sức vóc, có chuyên môn, mà còn là những con người rất “nhân loại”, rất “dân tộc”, và cũng rất là “chính mình”.

Thế nên, bất kể sự học hay sự dạy nào cũng cần hướng về đích đến “nhân tính, quốc tính và cá tính”. Bởi lẽ, đó chính là đặc tính của một con người tự do, và cũng là đích đến của một nền giáo dục khai phóng.

Ông Giản Tư Trung hiện là Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, và Phó chủ tịch Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh. Ông cũng là Ủy viên Hội đồng Điều hành của Hội Giáo dục So sánh châu Á (CESA), nhà nghiên cứu hợp tác của Đại học Giáo dục Hong Kong (EdUHK) và là thành viên Hội Nghiên cứu Giáo dục quốc gia Mỹ (AERA).

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã vinh danh ông là "Nhà lãnh đạo trẻ toàn cầu" trong vai trò một “Nhà hoạt động giáo dục” năm 2013.

Giản Tư Trung    vnexpress.net

 

Duy Tan Tuyen Sinh 2018

Tin liên quan

Gỡ bỏ mọi rào cản để giáo dục đến với mọi người dân thuận lợi, bình đẳng

Gỡ bỏ mọi rào cản để giáo dục đến với mọi người dân thuận lợi, bình đẳng

“Giáo dục mở có nghĩa là từng người dân đều có thể học tập thuận lợi. Đây là việc của toàn xã hội chứ không riêng Bộ GD&ĐT, Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, các cơ sở giáo dục. Chúng ta không chỉ tháo gỡ rào cản, mà quan trọng hơn là làm cho cả xã hội và từng cá nhân nhận thức được: học không phải chỉ để lấy bằng cấp mà học để biết, để làm việc, chung sống tốt hơn, sáng tạo ra tri thức để đóng góp cho xã hội”.

code.org với KHÓA HỌC LẬP TRÌNH SCRATCH

code.org với KHÓA HỌC LẬP TRÌNH SCRATCH

Lập trình scratch là một công cụ lập trình phổ thông dành riêng cho trẻ em ở độ tuổi từ 7 – 13 tuổi được nghiên cứu và phát triển bởi nhóm Lifelong Kindergarten thuộc trung tâm Media Lab của viện công nghệ Massachusetts – MIT, Hòa Kỳ. “Khi tham gia khóa học lập trình Scratch, trẻ em học được những nguyên lý cơ bản của việc thiết kế chương trình, học được cách thử nghiệm ý tưởng mới, học được cách phân chia ý tưởng phức tạp thành những phần việc đơn giản, học được cách hợp tác, làm việc nhóm để thực hiện dự án, học được cách tìm và sửa lỗi khi kết quả không được như ý, rèn luyện được tính kiên trì khi đối mặt với khó khăn” – giáo sư Mitchel Resnick, Giám đốc viện công nghệ Massachusetts – MIT, Hoa Kỳ cho biết.

MINECRAFT DẠY TRẺ EM LẬP TRÌNH với CODE.ORG

MINECRAFT DẠY TRẺ EM LẬP TRÌNH với CODE.ORG

Microsoft hợp tác với Code.org, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên cung cấp miễn phí các công cụ lập trình cho trẻ em, nhằm cung cấp cho trẻ em những khái niệm đầu tiên về lập trình qua trò chơi Minecraft thông qua chương trình Hour of Code của Code.org. Trẻ em có thể truy cập trang web của Code.org để tự học những khái niệm lập trình căn bản qua 14 mức thử thách với trò chơi Minecraft. Điểm hạn chế là những thử thách này hoàn toàn bằng tiếng Anh. Tuần trước, Code.org cũng ký thỏa thuận với hãng sản xuất game Star Wars để thêm trò chơi này vào danh sách những trò chơi hỗ trợ nghiên cứu khoa học máy tính.

Các em học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN tiếp cận mô hình giáo dục tiên tiến nhất

Các em học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN tiếp cận mô hình giáo dục tiên tiến nhất

Với mục đích nhằm giúp các em học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN khơi dậy niềm đam mê và sự sáng tạo, hình thành thói quen tự học, biết ứng dụng kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống cá nhân cũng như của cộng đồng với những phương pháp tiến bộ và năng động, biết cách khai thác nguồn dữ liệu thông tin toàn cầu ứng dụng trong học tập, biết cách tiếp cận và phát triển tư duy logic với các phương pháp số hóa nguồn thông tin, giúp các em khơi dậy niềm đam mê khoa học thông qua những trải nghiệm mới lạ, sáng tạo, thiết kế và lập trình vận hành cho Robot.

Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress

Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress

“Nhân tính” là những đặc trưng văn hóa để phân biệt con người với “con khác”, phân biệt con người với những giống loài khác; khiến con người trở nên khác với muông thú, cỏ cây và máy móc. Đó phải là nhân quyền, nhân bản, nhân văn; là những giá trị có tính phổ quát và trường tồn, được nhân loại tiến bộ cùng chia sẻ như là “tự do, bình đẳng, bác ái”, hay “chân, thiện, mỹ”, chứ không bị giới hạn hay chi phối bởi những góc nhìn của quốc gia, chủng tộc, tôn giáo hay thời đại.