Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress - Doanh Trí

Đích đến của giáo dục là gì? - vnexpress

Có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn khá mơ hồ.

Ông Giản Tư Trung, Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, chia sẻ quan điểm về triết lý giáo dục. 

Một lần, khi đứng lớp giảng chuyên đề “Bàn về sự học”, một học viên bỗng hỏi tôi đầy băn khoăn: “Trong thời buổi bây giờ, em không biết phải dạy con em thành con người ra sao và không biết nhà trường nào có triết lý giáo dục rõ ràng cho con em học đây? Trường công thì có quá nhiều vấn đề, trường tư thì sợ họ chạy theo lợi nhuận, mà trường quốc tế thì lại sợ con mình nó thành… con Tây mất!”.

Những câu hỏi tương tự như thế tiếp tục được đặt ra cho tôi nhiều lần nữa, trong nhiều dịp khác nhau. Đại để giờ không biết dạy con ra sao, dạy trò như thế nào, mỗi trường mỗi kiểu, mỗi thầy mỗi cách, còn mình cũng có kiểu của mình.

Tôi đã trả lời bằng một câu hỏi “Theo anh chị, dạy con để làm gì?”. Họ trả lời “Để làm người”. Tôi hỏi lại “Thế làm người là làm gì?”. Hầu như ai cũng lúng túng và không trả lời được.

Điều đó khiến tôi nhận ra rằng, đã có vô số bài viết và không ít diễn đàn bàn luận, nhưng với nhiều người, “triết lý giáo dục”, “đích đến của giáo dục” vẫn còn là cái gì đó khá mơ hồ.

Theo tôi, đi tìm triết lý giáo dục chính là trả lời ba câu hỏi sau: Thế nào là con người? Chúng ta muốn tạo những con người như thế nào? Làm thế nào để tạo ra những con người như vậy?

Câu hỏi dạy con, dạy trò hay chọn trường ở trên thực chất là nỗi trăn trở về câu chuyện: Chân dung con người mà chúng ta muốn tạo ra trong nền giáo dục này rốt cuộc sẽ là gì, cụ thể như thế nào?

Mỗi người, mỗi nhà, mỗi trường, mỗi quốc gia đều có thể mô tả “chân dung” ấy theo kỳ vọng, nhận thức và cách thức của riêng mình. Cá nhân tôi cho rằng, con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Nhân tính” là những đặc trưng văn hóa để phân biệt con người với “con khác”, phân biệt con người với những giống loài khác; khiến con người trở nên khác với muông thú, cỏ cây và máy móc. Đó phải là nhân quyền, nhân bản, nhân văn; là những giá trị có tính phổ quát và trường tồn, được nhân loại tiến bộ cùng chia sẻ như là “tự do, bình đẳng, bác ái”, hay “chân, thiện, mỹ”, chứ không bị giới hạn hay chi phối bởi những góc nhìn của quốc gia, chủng tộc, tôn giáo hay thời đại.

Chúng ta suốt ngày răn dạy con trẻ “học để làm người”, nhưng rốt cuộc “làm người” là… làm gì? Nếu một ngôi trường khiến con trẻ trở thành người dối trá để đạt được thành tích, hay vô cảm với nỗi đau của đồng loại thì liệu ta có thể tin tưởng vào “nhân tính” của ngôi trường ấy chăng!?

Con người với nhân tính, quốc tính và cá tính là đích đến của giáo dục.

Con người với “nhân tính, quốc tính và cá tính” là đích đến của giáo dục.

“Cá tính” lại chính là bản thể của mình; là “bề trên” (đức tin), “bề trong” (phẩm giá) và “bề ngoài” (tính cách) của riêng mình; là thứ để phân biệt mình với người khác, khiến mình khác với đồng loại của mình; là cái mà chúng ta muốn đề cập đến khi thốt lên “Tôi muốn được là chính mình!”, “Tôi muốn được sống đúng với lòng mình!”.

Lâu nay chữ “cá tính” thường được hiểu theo nghĩa là một nét dị biệt khác người, cũng như chữ “tự do” hay được hiểu là “muốn làm gì thì làm”. Nhiều cha mẹ ngày nay sẵn sàng cày cuốc sớm hôm để đáp ứng mọi nhu cầu của con, cho con vào những ngôi trường học phí cao chót vót, nơi con “thoải mái thể hiện cá tính không sợ bị ai la rầy”.

Nhưng rồi vẫn có không ít đứa trẻ lớn lên trong sự nổi loạn, hoang mang đi tìm chính mình. Bởi lẽ, cá tính nếu không được xây dựng trên nền tảng của nhân tính thì sẽ trở thành… “quái tính”, cũng như tự do không có văn hóa sẽ trở thành thứ tự do hoang dã. Bởi lẽ, muốn “được là mình” thì trước hết cần “được là người” cái đã.

“Quốc tính” được cấu thành bởi “dân tính” và “tộc tính”. “Dân tính” tức là “năng lực làm dân”, là dân quyền. Còn “tộc tính” có thể được hiểu là “hồn cốt dân tộc”, căn tính quốc gia; là tâm thức về gốc gác; là nếp sống của gia tộc, dòng tộc, sắc tộc; là “cái neo văn hóa” của mình trong “chốn năm châu”.

Một đứa trẻ có cha mẹ Việt, sinh ra và lớn lên trên đất Việt, nhưng lại không rành tiếng Việt lắm, thường chỉ thích ăn đồ Tây, không quan tâm cội nguồn dân tộc Việt, ít có nét văn hóa Việt nào trong người thì liệu có thể được coi là một “người Việt”? Nghe có vẻ lạ lùng, nhưng trên thực tế đang tồn tại không ít trường hợp như thế, như anh học viên của tôi đã mô tả là “con mình thành con Tây” (dù vẫn chỉ là “da vàng mũi tẹt”).

Thế nhưng, trong tính cách của dân tộc nào, bao giờ cũng có cả cái tốt lẫn cái xấu, có cả hủ tục lẫn mỹ tục, vậy thì sẽ lấy cái gì để minh định đâu là “quốc tính” mà ta nên giữ và nên bỏ? Chẳng hạn, từng xảy ra tranh cãi về chuyện chém lợn ở làng Ném Thượng (Bắc Ninh). Nghi lễ ấy đã tồn tại hơn 800 năm, lẽ nào không xứng đáng là “quốc tính”? Nhưng liệu “quốc tính” của người Việt có máu me và bạo lực như thế!?

Từ ví dụ đó, có thể thấy “quốc tính” trong giáo dục cũng cần được xây dựng dựa trên nền tảng “nhân tính”. Nói cách khác, “nhân tính” sẽ là một màng lọc để loại ra những “quốc tính” trái với nó. Một “quốc tính” (dân tính và tộc tính) cho dù ăn sâu bén rễ lâu và sâu đến đâu, nếu đi ngược lại với “nhân tính” sẽ không bao giờ là điều đáng để giữ gìn.

Mọi cải cách giáo dục sẽ lại rơi vào tình trạng sáo mòn và bế tắc, nếu chúng ta (nhà nước, nhà trường, nhà giáo, phụ huynh, học sinh…) không cùng nhau làm rõ được đích đến thực sự của giáo dục là gì. Khi ấy, nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ “điểm số cao” nhưng ít tình người, một thế hệ hoang dã mà thiếu cá tính, một thế hệ người Việt mà không phải người Việt, một thế hệ mang danh “công dân toàn cầu” mà không có “tổ quốc”. Bởi lẽ, “công dân toàn cầu” đúng nghĩa sẽ không chỉ có sức vóc, có chuyên môn, mà còn là những con người rất “nhân loại”, rất “dân tộc”, và cũng rất là “chính mình”.

Thế nên, bất kể sự học hay sự dạy nào cũng cần hướng về đích đến “nhân tính, quốc tính và cá tính”. Bởi lẽ, đó chính là đặc tính của một con người tự do, và cũng là đích đến của một nền giáo dục khai phóng.

Ông Giản Tư Trung hiện là Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, và Phó chủ tịch Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh. Ông cũng là Ủy viên Hội đồng Điều hành của Hội Giáo dục So sánh châu Á (CESA), nhà nghiên cứu hợp tác của Đại học Giáo dục Hong Kong (EdUHK) và là thành viên Hội Nghiên cứu Giáo dục quốc gia Mỹ (AERA).

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã vinh danh ông là "Nhà lãnh đạo trẻ toàn cầu" trong vai trò một “Nhà hoạt động giáo dục” năm 2013.

Giản Tư Trung    vnexpress.net

 

Duy Tan Tuyen Sinh 2018

Tin liên quan

PHƯƠNG PHÁP HỌC TRONG THỜI ĐẠI 4.0

PHƯƠNG PHÁP HỌC TRONG THỜI ĐẠI 4.0

Với việc ứng dụng công nghệ 4.0, học sinh có thể chủ động nghiên cứu tài liệu cũng như tương tác với giáo viên mọi thời điểm. Theo bà Trần Thị Thu Thảo, Tổng Giám đốc học viện Apax Franklin Academy, thời đại giáo dục 4.0 đòi hỏi tư duy dạy và học cần có sự thay đổi, từ bỏ cách dạy chỉ từ sách vở hay học thuộc lòng chỉ để thi cử, trả bài... Phương pháp mới cần tạo cho học sinh tính chủ động tìm hiểu, phát triển kỹ năng nhận định vấn đề và phân tích ở nhiều góc độ, từ đó, đánh giá và đưa ra giải pháp xử lý phù hợp.

Gần 120 đại học công bố điểm chuẩn năm 2018

Gần 120 đại học công bố điểm chuẩn năm 2018

Đầu vào trường top trên khối quân đội, công an, y khoa giảm 2-8 điểm so với năm ngoái, cao nhất là 27,75; đại học vùng nhiều ngành chỉ lấy 13. Từ chiều 5/8, hàng loạt trường, học viện công bố điểm chuẩn năm 2018. Đến sáng 6/8, trong hơn 100 trường công bố, khối quân đội dẫn đầu về điểm đầu vào. Mức cao nhất là 27,75 điểm không nhân hệ số cho tổ hợp Toán - Lý - Anh của Học viện Biên phòng. Năm ngoái, Học viện này lấy cao nhất 28,5.

Giáo dục khai phóng: Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho CMCN 4.0

Giáo dục khai phóng: Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho CMCN 4.0

Trường ĐH Nguyễn Tất Thành (NTTU) và Trường ĐH Việt Nhật thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội (VJU) vừa phối hợp tổ chức Hội thảo “Giáo dục khai phóng: Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp Cách mạng công nghiệp 4.0". Hội thảo thu hút nhiều diễn giả, các nhà quản lý giáo dục, các nhà khoa học, sinh viên, phụ huynh học sinh, học sinh, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp tới tham dự và đóng góp ý kiến xoay quanh chủ đề: Ý nghĩa và vai trò của giáo dục khai phóng (GDKP), làm thế nào để áp dụng GDKP một cách có hiệu quả vào Việt Nam?

Câu Lạc bộ ROBOTICS – DUY TÂN Q.10  HÈ 2018

Câu Lạc bộ ROBOTICS – DUY TÂN Q.10 HÈ 2018

S.T.E.M là một hoạt động giáo dục ứng dụng tích hợp các bộ môn (Khoa học-Công nghệ-Kỹ thuật-Toán học) hiện phổ biến trên toàn thế giới dành cho học sinh từ cấp tiểu học đến cấp Trung học phổ thông từ nhiều năm nay, chương trình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực học sinh ở thế kỷ 21. Nhằm mục đích để các em học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN Quận 10 và các em học sinh các trường trong khu vực TP Hồ Chí Minh có cơ hội “thực học, thực nghiệm”

Ngành Giáo dục cần chủ trì trong tuyển dụng giáo viên

Ngành Giáo dục cần chủ trì trong tuyển dụng giáo viên

Liên quan đến chính sách tuyển dụng giáo viên hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng vẫn còn những bất cập cần phải điều chỉnh theo hướng ngành Giáo dục chủ trì có sự phối hợp của ngành Nội vụ. Theo TS Nguyễn Đắc Hưng - Vụ trưởng Vụ Giáo dục và Đào tạo, Dạy nghề (Ban Tuyên giáo Trung ương), trong điều kiện hiện nay, việc tuyển dụng giáo viên phải đi về một mối. Ngành Giáo dục hiện đang là đơn vị sử dụng giáo viên, đánh giá giáo viên và chịu trách nhiệm trước xã hội về chất lượng giáo dục thì đương nhiên họ phải có quyền tự chủ về tuyển dụng.

Tri ân & trưởng thành của học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN khối lớp 12 năm học 2017-2018

Tri ân & trưởng thành của học sinh Trường THCS, THPT DUY TÂN khối lớp 12 năm học 2017-2018

“Cây có cội nước có nguồn”. Mỗi chúng ta sỡ dĩ có ngày trưởng thành hôm nay là nhờ vào “công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy”. Ba mẹ ơi! Từ lúc được sinh ra đến khi lớn lên, chúng con luôn được ba mẹ che chở, được lo lắng từng li từng tí. Việc duy nhất chúng con phải làm là học hành chăm chỉ, trang bị cho mình một hành trang vững chắc cho tương lai. Khi đến trường, chúng con lại được thầy cô, bạn bè yêu thương giúp đỡ. Vậy mà giờ đây, tụi con đã đến độ tuổi trưởng thành, sắp phải bước vào môi trường hoàn toàn mới, môi trường mà đòi hỏi chúng con phải biết tự tập, phải rời xa vòng tay bao bọc của thầy cô và ba mẹ.